Mężczyzno! Nie wstydź się badać! Czyli kiedy i dlaczego warto udać się do urologa?

Urologia to obszerny dział medycyny zajmujący się diagnostyką i leczeniem chorób układu moczowo-płciowego u mężczyzn, jak również układu moczowego u kobiet. Wbrew powszechnej opinii do gabinetu urologa nie zgłaszają się wyłącznie starsi panowie z przerostem gruczołu krokowego, choć oczywiście schorzenia prostaty i związane z nimi dolegliwości również mieszczą się w polu zainteresowań urologa oraz są skutecznie przez niego leczone. Warto mieć jednak świadomość, że z konsultacji urologicznej korzystają także młodzi mężczyźni, a nawet chłopcy. Do najczęstszych zaburzeń diagnozowanych i leczonych przez specjalistę urologa, poza przerostem prostaty, możemy zaliczyć:

• zaburzenia erekcji,
• kamicę nerkową,
• nietrzymanie moczu,
• zapalenie jądra,
• ostre i przewlekłe stany zapalne gruczołu krokowego,
• łagodne oraz złośliwe nowotwory, np. rak pęcherza moczowego, rak prostaty,
• załupek,
• stulejka.

Wielu mężczyzn zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy dzieje się coś niepokojącego, np. gdy ból, który odczuwają od dłuższego czasu nie ustępuje. Wizytę u urologa – zwłaszcza tę pierwszą – warto potraktować jednak jako element profilaktyki i udać się do niego niezależnie od objawów, tak jak do dentysty chodzimy niekoniecznie dopiero wtedy, gdy boli nas ząb. To bardzo ważne, ponieważ taka profilaktyczna wizyta może okazać się kluczem do wykrycia choroby / zaburzenia, które we wczesnym stadium zaawansowania będą jeszcze łatwe do wyleczenia. Oczywiście istnieje też cały szereg objawów, przy których powinna nam się zapalić czerwona lampka.

Wśród symptomów będących wskazaniem do konsultacji urologicznej możemy wymienić:

• Ból i pieczenie podczas oddawania moczu – objaw ten może sugerować zapalenie układu moczowego lub zapalenia cewki moczowej.
• Osłabiony strumień moczu lub trudności z rozpoczęciem oddawania moczu – może być spowodowany powiększoną prostatą lub zwężeniem cewki.
• Częste oddawanie moczu, szczególnie w nocy – może wskazywać na przerost prostaty, często pojawiający się u panów po 50. roku życia.
• Krew w moczu (krwiomocz) – zawsze wymaga pilnej konsultacji lekarskiej i dalszej diagnostyki, gdyż może sugerować poważne stany chorobowe, np. nowotwór lub kamicę nerkową.
• Zaburzenia erekcji lub niepłodność – mogą mieć podłoże fizyczne (np. hormonalne, naczyniowe) lub psychiczne (stres, depresja). Urolog pomaga w zdiagnozowaniu przyczyny i może zaproponować skuteczną metodę leczenia.
• Ból w podbrzuszu, nerkach bądź w jądrach – objawy te mogą być sygnałem toczącego się stanu zapalnego w obrębie jąder lub obecności żylaków powrózka nasiennego.

Powyższe objawy nie zawsze muszą oznaczać poważną chorobę. Jeśli jednak zauważysz u siebie którykolwiek z nich, nie zwlekaj z wizytą u urologa. Pamiętaj, że wczesne wykrycie zaburzenia znacząco ułatwia jego późniejsze leczenie i zwiększa skuteczność podjętej terapii.

Wielu mężczyzn wyobraża sobie, że tuż za drzwiami gabinetu lekarskiego będzie na nich czekał urolog w białym kitlu, w rękawiczkach, z wyciągniętym palcem wskazującym, który bez słowa wstępu przystąpi do badania per rectum…Otóż w praktyce wygląda to zupełnie inaczej…

Zacznijmy od tego, że badanie przez odbytnicę nie w każdym przypadku ma miejsce. Służy ono ocenie wielkości oraz konsystencji gruczołu krokowego (prostaty) i jest wykonywane w diagnostyce przerostu oraz raka prostaty. Najczęściej badanie to przeprowadzamy jednak u mężczyzn po 50. roku życia skarżących się na takie objaw jak choćby częste oddawanie moczu. Nie jest to więc rutynowa procedura, zwłaszcza w przypadku młodszych pacjentów.

Ponadto konsultacja urologiczna nie zaczyna się od badania fizykalnego, a od rozmowy z pacjentem. Jest to bardzo ważny element całej wizyty, pozwalający pozyskać szereg informacji na temat stanu zdrowia pacjenta i występujących u niego dolegliwości. W trakcie takiej rozmowy padają różne pytania. Niektóre z nich, np. te dotyczące erekcji czy jakości życia seksualnego, rzeczywiście mogą wydawać się krępujące. Nie trzeba jednak wstydzić się udzielania na nie odpowiedzi – wręcz przeciwnie! Szczerość ma kluczowe znaczenie dla trafności diagnostyki i doboru odpowiedniego postępowania. Warto pamiętać, że urolog jest lekarzem, który każdego dnia przyjmuje wielu pacjentów, a poruszane podczas wizyty kwestie stanowią dla niego codzienną praktykę zawodową. Problemy, z jakimi zgłasza się pacjent, przeważnie dotyczą wielu innych mężczyzn — nie są odosobnione czy wyjątkowe, tym bardziej więc nie należy się ich wstydzić. Lekarz nigdy nie ocenia też pacjenta. Rozmowa odbywa się w spokojnej, przyjaznej atmosferze, z poszanowaniem intymności i godności, bez oceniania czy wartościowania, zarówno podczas wywiadu medycznego jak i na którymkolwiek z dalszych etapów wizyty.

Dopiero po zebraniu szczegółowego wywiadu urolog przechodzi do właściwego badania fizykalnego. Ogląda zewnętrzne narządy płciowe mężczyzny, w tym prącie, jądra i okolice krocza. Dokonuje oceny podbrzusza i ujścia cewki moczowej. Kolejnym krokiem jest badanie USG, czyli nieinwazyjne badanie obrazowe oceniające takie struktury anatomiczne jak pęcherz moczowy czy nerki. W razie potrzeby urolog może skierować pacjenta na inne, bardziej szczegółowe badania, np. badania laboratoryjne (badanie moczu, PSA), badanie urodynamiczne czy urografię.

Przygotowanie do wizyty u urologa nie jest szczególnie skomplikowane. Na pewno warto zabrać ze sobą wyniki wcześniej wykonanych badań, jeśli oczywiście takie posiadamy. Pomoże to lekarzowi lepiej ocenić sytuację i sprawi, że pierwsze spotkanie z urologiem stanie się jeszcze bardziej wartościowe. Oczywiście warto pomyśleć również o higienie osobistej, co przede wszystkim zwiększy komfort pacjentka podczas wizyty. Jeżeli planowane jest badanie USG układu moczowego, lekarz może poprosić pacjenta, aby przyszedł z wypełnionym pęcherzem — zwykle wystarczy wypić odpowiednią ilość wody na około godzinę przed wizytą i powstrzymać się od oddawania moczu.

Profilaktyka urologiczna pozwala zapobiec rozwojowi wielu poważnych chorób lub wykryć je na etapie, gdy są jeszcze w pełni wyleczalne. Jak postępować, by wychwycić zagrożenie odpowiednio wcześnie?

• Od 15. roku życia: Raz w miesiącu wykonuj samobadanie jąder pod kątem wszelkich guzków czy zgrubień. Jeśli coś cię zaniepokoi, zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu lub specjalisty urologa.
• Po 40. roku życia: Jeśli w Twojej rodzinie były przypadki raka prostaty lub inne obciążenia genetyczne (np. mutacje BRCA), zacznij regularne kontrole u urologa.
• Po 50. roku życia: Co najmniej raz w roku zbadaj poziom PSA (antygen prostaty) we krwi i rozważ wizytę u urologa. To pomaga wykryć raka prostaty na wczesnym etapie, gdy jego wyleczalność jest jeszcze bardzo wysoka.